Πραγματοποιήθηκε η Ημερίδα της Θεματικής Τοπικής Αυτοδιοίκησης

θέμα: Η ανάγκη εκσυγχρονισμού του θεσμού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης στην Κύπρο

25 Σεπτεμβρίου 2010
¨ALOE HOTEL¨
Ομιλία του Φειδία Σαρίκα, Βουλευτή του Κ.Σ.ΕΔΕΚ στο συνέδριο του Κ.Σ ΕΔΕΚ για την Τοπική Αυτοδιοίκηση
¨ Η ανάγκη εκσυγχρονισμού του θεσμού της Τοπικής Αυτοδιοίκησης
στην Κύπρο¨

Η ΕΔΕΚ ως σοσιαλιστικό κόμμα και κατά συνέπεια ως κατά εξοχήν αυτοδιοίκητο κόμμα, θέτει στο επίκεντρο της πολιτικής της τον πολίτη, την ενίσχυση της τοπικής αυτοδιοίκησης και την πραγματική αποκέντρωση.

Είναι για τον λόγο αυτό που θεωρούμε την σημερινή εκδήλωση, που οργανώνεται από την Θεματική Τοπικής Αυτοδιοίκησης της ΕΔΕΚ πολύ σημαντική, καθώς δίνει την ευκαιρία να ενημερωθούμε για τις θέσεις και απόψεις που θα εκφράσουν οι εκλεκτοί μας ομιλητές για τον σημαντικότατο αυτό θεσμό που αποτελεί το κύτταρο της δημοκρατίας σε κάθε σύγχρονη και ευνομούμενη κοινωνία.

Είκοσι – τέσσερα χρόνια από την εκλογή των πρώτων αιρετών δημοτικών συμβουλίων και με βάση τις εμπειρίες που έχουν αποκτηθεί , θεωρώ ότι ο καθένας μας μπορεί τώρα να κάνει τον δικό του απολογισμό για την λειτουργία του θεσμού. Μπορεί να αποτιμήσει τον βαθμό επιτυχίας των στόχων που έχουν τεθεί και να εκφράσει τους προβληματισμούς του αναφορικά με την ισχύουσα κατάσταση και κατά πόσον αυτή ανταποκρίνεται στις προσδοκίες των ιδίων των πολιτών. Και, προπάντων , με βάση τα σημερινά δεδομένα να προχωρήσει στις διαπιστώσεις του και να αναδείξει το όραμα του σε σχέση με το μέλλον της τοπικής αυτοδιοίκησης στον τόπο μας.

Πιστεύω ότι η ύπαρξη δύο ξεχωριστών νομοθεσιών που διέπουν την λειτουργία των Δήμων και των Κοινοτήτων στην Κύπρο δημιούργησε πολλές πρακτικές, αλλά και ουσιαστικές δυσκολίες, με αποτέλεσμα να έχουμε σήμερα τοπικές αρχές δύο ταχυτήτων: τους μεν δήμους να έχουν σημαντικές αρμοδιότητες και αρκετούς πόρους για τη διαχείριση σημαντικών θεμάτων και τις δε κοινότητες να υστερούν αισθητά παραμένοντας, ουσιαστικά, εξαρτώμενες από την κεντρική εξουσία.

Διαπιστώνουμε ότι όλα αυτά τα χρόνια υπήρξε απροθυμία και κωλυσιεργία από τις διάφορες κυβερνήσεις να προχωρήσουν στην αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό του θεσμού. Και για το γεγονός αυτό φέρουν μεγάλη ευθύνη και οι πολιτικές δυνάμεις, οι οποίες ήθελαν να διατηρήσουν την επιρροή τους στις τοπικές κοινωνίες αλλά και να εξυπηρετήσουν τα στενά μικροκομματικά τους συμφέροντα.
Ωστόσο, παρ΄ όλες τις δυσκολίες και κάτω από τις δοσμένες συνθήκες, οι τοπικές αρχές στην Κύπρο κατάφεραν να επιτελέσουν ένα σημαντικό και πολυδιάστατο έργο στην προσπάθεια τους να εξυπηρετήσουν τον πολίτη – δημότη και να βελτιώσουν την ποιότητα ζωής του.

Με τα οικονομικά μέσα που διαθέτουν, προώθησαν σημαντικά έργα και εφάρμοσαν δικές τους πολιτικές, με ουσιαστικές παρεμβάσεις στους τομείς του πολισμού, του αθλητισμού, της νεολαίας, των διεθνών σχέσεων, της κοινωνικής μέριμνας και του περιβάλλοντος. Προσπάθησαν να ανταποκριθούν στις νέες συνθήκες και να αξιοποιήσουν τις όποιες ευκαιρίες και προκλήσεις δημιουργήθηκαν από την ένταξη μας στην Ευρωπαϊκή Ένωση, αξιοποιώντας διάφορα ανταγωνιστικά προγράμματα και απορροφώντας κονδύλια από τα Διαρθρωτικά Ταμεία για την εκτέλεση διαφόρων έργων.

Παρόλα αυτά, σε πολλούς δήμους και κοινότητες παρατηρείται ακόμη ένα υδροκέφαλο σύστημα λειτουργίας με αδικαιολόγητη γραφειοκρατία και εμφανή κομματικοποίηση, ενώ πολλά δημοτικά συμβούλια χαρακτηρίζονται από αναβλητικότητα στην λήψη αποφάσεων.

Αρκετές τοπικές αρχές είναι σήμερα καταχρεωμένες ως αποτέλεσμα της κακής διαχείρισης των οικονομικών τους ή της έλλειψης των αναγκαίων πόρων. Πολλές άλλες δεν κατάφεραν να ανταποκριθούν στις νέες συνθήκες αλλά ούτε να αναπτύξουν προγράμματα και να εκτελέσουν σημαντικά έργα, με αποτέλεσμα να παραμένουν μακριά από τις προσδοκίες των ιδίων των δημοτών.

Αγαπητοί φίλοι,
Η ΕΔΕΚ πιστεύει ότι σήμερα ωρίμασαν οι συνθήκες και ήρθε η ώρα για τον εκσυγχρονισμό του υφιστάμενου θεσμικού πλαισίου, με κύριο στόχο την ανακατανομή των αρμοδιοτήτων μεταξύ του κεντρικού κράτους και της τοπικής αυτοδιοίκησης, στη βάση των ευρωπαϊκών αρχών της εγγύτητας της επικουρικότητας και του εταιρισμού.

Θα πρέπει όλοι μαζί να προχωρήσουμε στον κοινό στόχο για πραγματική μεταρρύθμιση του θεσμού. Με αυτό το πνεύμα, χαιρετίζουμε την απόφαση του Υπουργού Εσωτερικών για έναρξη διαλόγου με όλους τους εμπλεκόμενους στον τομέα της τοπικής αυτοδιοίκησης και την εκπόνηση μιας ολοκληρωμένης μελέτης από το Κέντρο Δημόσιας Διοίκησης της Ελλάδας , προκειμένου να δημιουργήσουμε το πλαίσιο που θα θέσει τον ευαίσθητο αυτό χώρο στην τροχιά της νέας εποχής. Μιας εποχής που θα χαρακτηρίζεται από τον αναβαθμισμένο ρόλο των τοπικών αρχών και θα εδράζεται στα δικαιώματα του πολίτη.

Η μελέτη αυτή βοηθά τον διάλογο που έχει ξεκινήσει ώστε να καταλήξουμε σύντομα στη λήψη τελικών αποφάσεων που θα στοχεύουν στην αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό του θεσμικού πλαισίου μέσα από μια θεμελιακή μεταρρύθμιση στη βάση του τρίπτυχού ¨Αποκέντρωση – Διοικητική Αυτοτέλεια – Οικονομική Αυτοδυναμία ¨.

Οι στόχοι αυτοί προϋποθέτουν βέβαια μια ριζικά διαφορετική αντίληψη για την τοπική αυτοδιοίκηση. Μια αντίληψη που θέλει τους σύγχρονους αυτοδιοικητικούς θεσμούς να κατέχουν σημαντική θέση, ευρέως αποδεκτή, στο ενιαίο πολιτικό και διοικητικό σύστημα της χώρας.

Βασικοί πυλώνες της μετεξέλιξης των τοπικών αρχών σε πραγματικά αυτοδύναμα όργανα και όχι σε διεκπεραιωτές και εντολοδόχους μια άλλης εξουσίας είναι η διοικητική αυτοτέλεια – μακριά από αυταρχικές επεμβάσεις της κεντρικής διοίκησης – η αποφασιστική αποκέντρωση εξουσιών και η οικονομική αυτοδυναμία.

Θα πρέπει να ανατραπεί επιτελούς η λογική που θέλει την τοπική αυτοδιοίκηση εξαρτημένη οικονομικά από το κράτος και με αρμοδιότητα τη διαχείριση δευτερευόντων υποθέσεων. Από την άλλη, όμως, και οι τοπικές αρχές οφείλουν να ανταποκριθούν με συνέπεια και αποτελεσματικότητα στις συγκεκριμένες ευθύνες τους έναντι των πολιτών.

Η ένταξη της Κύπρου στην Ευρωπαϊκή Ένωση καθιστά ακόμα πιο επιτακτική την ανάγκη για τολμηρές μεταρρυθμίσεις. Η μετεξέλιξη των τοπικών αρχών σε όργανα λαϊκής κυριαρχίας και βάθρο δημοκρατίας, με αποφασιστική αποδυνάμωση του κεντρικού κράτους, είναι η μεγάλη επιταγή της νέας εποχής.

Για να λειτουργήσει όμως, ένα σύγχρονο μοντέλο διακυβέρνησης, πρέπει εξαρχής να επανακαθοριστεί το σύνολο των αρμοδιοτήτων και να κατανεμηθεί μεταξύ κράτους και επιπέδων τοπικής αυτοδιοίκησης, με βάση τις ευρωπαϊκές αρχές της εγγύτητας και της επικουρικότητας. Είναι καιρός να εμπιστευτούμε περισσότερο τις δυνάμεις της αυτοδιοίκησης και να τους δώσουμε τις αρμοδιότητες τους πόρους, τα μέσα άλλα και την ευθύνη να ασκήσουν, χάριν των πολιτών, κρατικές αρμοδιότητες που μπορούν να ασκηθούν με ικανοποιητικότερο τρόπο από τις Αρχές που βρίσκονται πιο κοντά στον πολίτη.

Τομείς όπως η παιδεία, οι κοινωνική πολιτική, η προστασία του περιβάλλοντος , η διαφύλαξη της εργασίας, η προστασία και ενημέρωση του καταναλωτή, η κοινωνική ενσωμάτωση των μεταναστών, ο πολιτισμός και ο τουρισμός αλλά και ο σχεδιασμός και η υλοποίηση της τοπικής και περιφερειακής ανάπτυξης, πρέπει να περιληφθούν, σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό, στις στοχευόμενες δράσεις της τοπικής αυτοδιοίκησης.

Η νέα κατανομή αρμοδιοτήτων πρέπει να συνοδεύεται από την καθιερωμένη αυτοτελών πόρων για την αποτελεσματική λειτουργία κάθε επιπέδου τοπικής αυτοδιοίκησης. Στο πλαίσιο μιας αναμόρφωσης του δημοσιονομικού συστήματος , θα πρέπει η κυβέρνηση να προχωρήσει – πως είναι και η δέσμευση του Πρόεδρου της Δημοκρατίας στην παραχώρηση του 4% επί των δημοσιών εξόδων απευθείας στην τοπική αυτοδιοίκηση, ώστε να εξασφαλίζεται η αυτοτέλεια των πόρων.

Παράλληλα με σειρά θεσμικών μέτρων, θα πρέπει να επιδιώξουμε την μείωση του λειτουργικού κόστους των τοπικών αρχών επανασχεδιάζοντας όργανα, διαδικασίες και πολιτικές όπως:

· Η δημιουργία συμπλεγμάτων για κοινές υπηρεσίες και έργων μεταξύ γειτονικών δήμων και κοινοτήτων.
· Η αναθεώρηση αλλά και η ενοποίηση των δημοτικών φορολογιών, των τελών και γενικότερα των επιβαρύνσεων του δημότη.
· Η παραχώρηση κινήτρων για συνενώσεις τοπικών αρχών με αποφάσεις που θα ληφθούν μέσα από δημοψηφίσματα.

Ισχυροί δήμοι και εύρωστες κοινότητες αποτελούν το κύτταρο της δημοκρατίας, τον μοχλό της τοπικής ανάπτυξης και το θεμέλιο της κοινωνικής συνοχής.

Η ΕΔΕΚ πιστεύει ότι ωρίμασαν οι συνθήκες για την εισαγωγή του Β΄ βαθμού τοπικής αυτοδιοίκησης, μέσα από την μετεξέλιξη του θεσμού του επαρχιακού συμβουλίου. Είμαστε πεπεισμένοι ότι μια τέτοια εξέλιξη θα βοηθήσει σημαντικά στην ομοιόμορφη περιφερειακή ανάπτυξη στο πλαίσιο μια ορθολογικής αποκέντρωσης.

Ο τρόπος λειτουργίας και η εσωτερική συγκρότηση των δομών της τοπικής αυτοδιοίκησης απαιτούν δραστικές αλλαγές για να υπηρετηθεί το τετράπτυχο αρχών: ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ – ΑΠΟΤΕΛΕΣΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑ – ΔΙΑΦΑΝΕΙΑ – ΛΟΓΟΔΟΣΙΑ.

· Συμμετοχή σε ότι αφορά στην δυνατότητα ευρύτερης κοινωνικής διαβούλευσης και ελέγχου, καθώς και στο δημοκρατικότερο τρόπο λειτουργίας και την αναβάθμιση των συλλογικών οργάνων.
· Αποτελεσματικότητα στην παροχή υπηρεσιών
· Διαφάνεια στη διαχείριση και τη διοίκηση
· Λογοδοσία των τοπικών αρχών στον πολίτη και την τοπική κοινωνία.
Για να οικοδομήσουμε μια νέα ουσιαστική και δυναμική σχέση των τοπικών αυτοδιοίκητων θεσμών με τις τοπικές κοινωνίες προτείνουμε:
· Κατοχύρωση της δυνατότητας των δήμων να οργανώνουν δημοψηφίσματα ή διαδικασίες έκφρασης των πολιτών για συγκεκριμένα τοπικά θέματα, προκειμένου οι αποφάσεις να έχουν την ευρύτερη δυνατή συναίνεση.
· Επιπλέον αξιοποίηση των νέων τεχνολογιών για την διενέργεια ηλεκτρονικών ψηφοφοριών και διατύπωση προτάσεων.
· Υποχρέωση κάθε δήμου να δίνει την ευρύτερη δυνατή δημοσιότητα στο επιχειρησιακό του πρόγραμμα, στα ετήσια προγράμματα δράσης, τους προϋπολογισμούς και τους ετήσιους οικονομικούς λογαριασμούς, προκειμένου η τοπική κοινωνία να έχει πλήρη γνώση της λειτουργίας, των στόχων και της διαχείρισης τους.

Αν τα πιο πάνω υιοθετηθούν στο νέο θεσμικό πλαίσιο, πιστεύω ότι η προσπάθεια που έχει ξεκινήσει μπορεί να πετύχει την βελτίωση, αναβάθμιση και εκσυγχρονισμό της τοπικής αυτοδιοίκησης , κάτι που σίγουρα θα αποβεί προς όφελος του πολίτη.
Όλοι μαζί μπορούμε να το πετύχουμε. Και εμείς στην ΕΔΕΚ δηλώνουμε ότι θα εργαστούμε για την επιτυχία του στόχου αυτού.